به گزارش «سراج24»، «سر به مهر» یکی از مهمترین فیلمهای سالهای اخیر سینمای ایران است. این فیلم از معدود تلاشهای موفق کارگردانها در نمایش مفاهیم دینی و اسلامی است و شاید بتوان آن را تنها فیلم تاریخ سینما به حساب آورد که مضمون محوریاش «نماز» است.
«سر به مهر» نخستین فیلم سینمایی در کارنامه کارگردانی هادی مقدمدوست است. مقدمدوست پیش از این در نگارش فیلمنامههای فیلم «بیپولی» و سریال «وضعیت سفید» با حمید نعمتالله مشارکت کرده بود. این کارگردان با اولین فیلم خودش به عنوان یکی از پدیدههای سیویکمین جشنواره فیلم فجر شناخته شد؛ هم توانست نظر داوران آن جشنواره را به خودش جلب کرده و سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی بخش نگاه نو(کارگردانان اول) را کسب کند و هم رضایت منتقدان را به دست آورد و در دومین جایزه سینمایی گفتمان انقلاب اسلامی مورد تقدیر قرار گرفت.
«سر به مهر» داستان دختر جوانی به نام صبا (با بازی لیلا حاتمی) است که پس از پایان تحصیلاتش در تهران میماند و بهواسطه یکی از دوستانش کاری پیدا میکند. صبا یک دختر متفاوت، حساس و رنجور است که مشکلات منحصر به فرد خود را دارد. او بیشتر وقتش را در تنهایی و انزوا میگذراند. حتی تصمیمش برای ازدواج هم، تغییری در زندگی و روح ناآرام او به وجود نمیآورد. تنها همدم او، اینترنت و وبگاهش است، اما فضای مجازی و پنجرههای بیانتهای آن، روح سرگردان او را آرام نمیکند. او از پنجره مجازی میگذرد و دنبال راه دیگری برای دستیابی به حقیقت و آرامش حقیقی میگردد. راه را مییابد، اما ..
«سر به مهر» یک تجربه متفاوت در زمینه سینمای مذهبی محسوب میشود. به تصویر کشیدن این گونه مضامین در سینما، کار دشوار و پیچیدهای است. فیلمسازها معمولاً به سه روش سعی میکنند فیلم دینی بسازند؛ یا به مسائل ماوراءالطبیعه و روحانی میپردازند و یا مناسک و نمادهای مذهبی را هدف قرار میدهند؛ برخی نیز به زندگی اولیای دین و اسوهها میپردازند؛ اما متفاوت بودن «سر به مهر» از این منظر قابل توجه است که راه جدیدی را در پرداختن به موضوعات دینی انتخاب کرده است.
این فیلم با قرار دادن مسائل اجتماعی و روانشناختی در پسزمینه داستان، به اساسیترین وجه دین، یعنی پرستش خدا پرداخته است. «سر به مهر» روایت انسانی است غریب و تنها، گرفتار در حصار مدرنیته و زندگی شهری که دنیایی جدید را به روی خود میگشاید. تماشای زندگی انسانی که قبلاً اهل نماز نبوده، اما با رسیدن به درک تازهای از زندگی، اهل نماز میشود، برای ساخت فیلمی با مضمون مذهبی قابلیت بالایی دارد.
نکته غافلگیرکننده فیلم «سر به مهر» در این است که قهرمان داستانش چنان دچار سرگشتگی است که حتی وقتی شاهراه امید و رستگاری را مییابد، باز هم بیتاب است. صبا دچار یک کشمکش نادر و عجیب میشود. او از یک طرف، عطش عبادت پروردگار و نیاز به نماز را دارد، اما از آن طرف، اوضاع روحی و روانی و افراد پیرامونش بهگونهای هستند که نمیتواند نمازش را در ملأ عام بجا آورد! طرح دراماتیک دوگانگی روانی و رفتاری صبا باعث شده که فیلم هم جنبهای مذهبی و معنوی بیابد و هم سویهای روانشناختی پیدا کند.
«سر به مهر» نامی دوپهلو و آمیخته با ایهام است. نخستین برداشت از این نام، اشاره به اوج نزدیکی عابد به معبود است، یعنی لحظه سجده و زمانی که فرد در حین نماز، سر بر مهر میگذارد، اما معنی دیگر این نام که در فیلم هم جلا یافته، راز سر به مهر انسان سرگشته و پریشان گرفتار مدرنیته است. انسانی که مشتاق پرواز از خاک به افلاک است، اما دامهایی پیش رویش قرار دارند که مانع از پرواز آزادانه او میشوند. این اتفاق، چکیده فیلم «سر به مهر» است.
درواقع در این فیلم، نماز بهمثابه یک امر قدسی، نه با پرداخت مستقیم که از خلال زندگی روزمره یک دختر دانشجو که به ظاهر چندان هم آدم متدینی نیست، تجلی مییابد. یعنی فیلمساز به جای انتقال پیام و تعیین تکلیف برای مخاطب، زمینهای را فراهم کرده تا تماشاگر فیلم، خودش مفاهیم و معانی را درک کند.
با این حال، فیلم «سر به مهر» دو نقطه ضعف هم دارد؛ یک ضعف محتوایی و یک مشکل ساختاری. ضعف محتوایی فیلم در عدم تحول شخصیت محوری داستان است. شاخص اصلی سینمای دینی-و همه هنرهای دینی-در تحول است. در این فیلم هم مخاطب منتظر است که پس از نمازخوان شدن «صبا» تحول را در زندگی و رفتار او نیز مشاهده کند، اما در عمل، هیچ تحول و حتی تغییری در این شخصیت پدیدار نمیشود. مشکل دیگر فیلم هم در غیر منطقی بودن برخی از ماجراهای فیلم است؛ مثلاً در سکانسی صبا به دلیل بجا آوردن نماز، از رفتن به فرودگاه خودداری میکند. این در حالی است که در فرودگاه هم میتوانست نماز بخواند!
